دعوی استرداد هدایای نامزدی

دعوی استرداد هدایای نامزدی

ماهیت و مفهوم نامزدی

نامزدی به مثابه قراردادی است که بین دو نفر به منظور ازدواج در آینده شکل می گیرد چون نکاح قرارداد مهمی است، قبل از وقوع عقد دوران نامزدی حقوقی را برای طرفین ایجاد می کند قواعد مربوط به نامزدی در مواد ۱۰۳۵تا۱۹۴۰قانون مدنی آورده شده است.

دوران نامزدی به فاصله زمانی پس از خواستگاری و ایجاد توافق نسبت به شرایط عقد نکاح پس از خواستگاری و ایجاد توافق نسبت به شرایط عقد و نکاح یا وعده ازدواج تا وقوع عقد و نکاح گفته می شود در دوران نامزدی اصولا خانواده های دختر و پسر رفت و آمد و ملاقات های محدودی دارند که شرایط شناخت هر چه بیشتر دختر و پسر در این ملاقات ها فراهم خواهد شد به همین دلیل طبیعی است که در هر ارتباط، هدایایی از قبیل گل، شیرینی و لباس و در مواردی هدایای گران قیمت مانند اتومبیل و جواهرات میان طرفین مبادله شود. اما آنچه مسلم بوده و قانون نیز آن را تایید کرده این است که وعده ازدواج ایجاد علقه زوجیت نمی کند و اگر هر یک از نامزدها در دوران نامزدی از وصلت امتناع کند. مشکلی به وجود نیامده و هیچکس نمی تواند او را به انجام نکاح مورد نظر اجبار کند.

وضعیت استرداد هدایای دوران نامزدی

واضح است انچه بین نامزدها رد و بدل می شود مشروط به ازدواج آنها بوده و وقتی چنین قراری وجود نداشته باشد، دلیلی برای تعلق هدایا نیز وجود نخواهد داشت به همین دلیل است که در قانون مدنی مجوز استرداد و هدایا به طرفین داده شده است. قانونگذار درمواد ۱۰۳۷و۱۰۳۸قانون مدنی به ترتیب چنین بیان کرده است که (هریک از نامزدها می تواند درصورت به هم خوردن وصلت منظور هدایای که به طرف دیگر یا به ابوین او برای وصلت منظور داده است مطالبه کند. اگر عین هدایا موجود نباشد، مستحق قیمت هدایایی خواهد بود که عادتا نگاه داشته می شود مگر اینکه آن هدایا بدون تقصیر طرف دیگر تلف سند باشد) مفاد ماده قبل، از حیث رجوع به قیمت در موردی که وصلت منظور در اثر فوت یکی از نامزدها به هم بخورد را محسوس نخواهد بود بنابراین با توجه به مواد فوق می توان دریافت که چنانچه قبل از عقد نکاح از طرف نامزدها یا ابوین (پدر،مادر) آنها مزایایی به طرف دیگر داده شده است، این هدایا در تمام موارد قابل مطالبه نیست بلکه تنها تحت شرایطی، طرف اهداکننده حق مطالبه آن هدایا را خواهد داشت.

شرایط مطالبه هدایای نامزدی وعقد

این شرایط به شرح ذیل عبارتند از:

  • وصلت منظور بهم خورده و نباید ازدواج صورت گیرد، دراین صورت هدایایی که هریک از طرفین به طرف دیگر یا ابوین او داده است قابل مطالبه و استرداد خواهد بود.

  • این هدایا به منظور و در راستای وصلت طرفین و نه به انگیزه دیگری تقدیم شده باشد.

  • چنانچه عین هدایا موجود باشد عین قابل مطالبه واسترداد است اما چنانچه عین موجود نباشد صرفا قیمت هدایایی قابل مطالبه است که عادتا نگاه داشته می شود، به عنوان مثال هدایای مصرف شدنی که با مصرف عین آنها از بین می رود مانند لباس و عطر قابل استرداد نخواهد بود.

  • قیمت هدایای نگاه داشتنی که تلف شده اند در صورتی قابل مطالبه است که با تقصیر هدیه گیرنده تلف شده باشد.

  • بهم خوردن وصلت به دلیل فوت یکی از طرفین نباشد، در صورتی که انحلال نامزدی ناشی از فوت یکی از نامزدها باشد اگر هدایا موجود باشد حکم آن تفاوتی نداشته و باز هم می توان هدایا را مسترد کرد این در حالی است که چنانچه مال موجود نباشد (چه به صورت عمدی ویا غیر عمد) درخواست استرداد قیمت هدایا توجیه قانونی نداشته و ممکن نخواهد بود.

تکلیف هدایای دوران نامزدی پس از ازدواج وعقد نکاح

قابل ذکر است که پس از عقد نکاح در خصوص استرداد هدایای نامزدی احکام هبه جاری می گردد. بنابراین در صورتی که دوران نامزدی منجر به ازدواج و عقد نکاح گردد احکام هبه وبخشش جاری خواهد شد. در نتیجه هر یک از طرفین می توانند در صورت وجود هدیه و عدم تغییر آن و مالکیت طرف مقابل، از بخشش خود رجوع و هدایا را استرداد نمایند.

دادگاه صالح

مطابق با بند یک ماده 4 قانون حمایت از خانواده دعاوی راجع به نامزدی و خسارت های ناشی از به هم خوردن آن در صلاحیت دادگاه خانواده می باشد. همچنین ماده 12 این قانون مقرر می دارد که:« در دعاوي و امور خانوادگي مربوط به زوجين، زوجه مي تواند در دادگاه محل اقامت خوانده يا محل سكونت خود اقامه دعوي كند مگر در موردي كه خواسته، مطالبه مهريه غيرمنقول باشد.» بنابراین به موجب این ماده چنانچه زوجوجه خواهان باشد  می تواند در محل اقامت خود یا محل اقامت زوج طرح دعوا کند ولی اگر خواهان زوج باشد باید فقط در محل اقامت زوجه طرح دعوی نماید.

هزینه دادرسی

براساس تعرفه قضایی 1396 هزینه دادرسی دعاوی در صلاحیت دادگاه خانواده به ترتیب زیر می باشد: دعاوی در صلاحیت خانواده در مرحله بدوی 30هزار تومان، در مرحله واخواهی 60هزار تومان و تجدیدنظر 100 هزار تومان می باشد.

همچنین برابر ماده ۵ قانون حمایت خانواده، درصورت عدم تمکن (نداشتن توانایی) مالی هریک از اصحاب دعوی، دادگاه می تواند پس از احراز مراتب و با توجه به اوضاع و احوال، وی را از پرداخت هزینه دادرسی، حق الزحمه کارشناسی، حق الزحمه داوری و سایر هزینه ها معاف یا پرداخت آنها را به زمان اجرای حکم موکول کند. همچنین در صورت اقتضاء ضرورت یا وجود الزام قانونی دایر بر داشتن وکیل، دادگاه حسب مورد رأساً یا به درخواست فرد فاقد تمکن مالی وکیل معاضدتی تعیین می کند. در نهایت براساس تبصره این ماده، افراد تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی (ره) و مددجویان سازمان بهزیستی کشور از پرداخت هزینه دادرسی معاف می باشند.

چند نکته

نکته اول: در مورد هدایایی مثل عکس و فیلم هم باید گفت، عکس و فیلم هم نوعی هدیه محسوب می شود و مشمول مقررات مربوط به استرداد هدایا است، لذا اگر عین آن هدایا باقی باشد، صاحب عکس و فیلم می تواند آن را مطالبه کند و اگر تلف شده باشد بهای آن در صورتی که عکس یا فیلم مزبور عرفا ارزش داشته و تلف ناشی از تقصیر دریافت کننده باشد، قابل مطالبه است.

نکته دوم: براساس ماده 14 قانون حمایت خانواده مصوب سال 1391 هرگاه يكي از زوجين مقيم خارج از كشور باشد، دادگاه محل اقامت طرفي كه در ايران اقامت دارد براي رسيدگي صالح است. اگر زوجين مقيم خارج از كشور باشند ولي يكي از آنان در ايران سكونت موقت داشته باشد، دادگاه محل سكونت فرد ساكن در ايران و اگر هر دو در ايران سكونت موقت داشته باشند، دادگاه محل سكونت موقت زوجه براي رسيدگي صالح است. هرگاه هيچ يك از زوجين در ايران سكونت نداشته باشند، دادگاه شهرستان تهران صلاحيت رسيدگي را دارد، مگر آنكه زوجين براي اقامه دعوي در محل ديگر توافق كنند.

نگارنده: سعید یوسف زاده[1396/11/26]

در این زمینه نیازمند مشاوره هستید؟

نام و شماره تماس خود را وارد کنید تا کارشناسان ما با شما تماس بگیرند:

    نام شما

    شماره تماس شما

    دیدگاهتان را بنویسید

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

    • 09121304085
    • Afshinzima32501@gmail.com
    • فرشته،خیابان خیام،نبش قرنی،، خیابان سپهبد قرنی
    • روش های همکاری با ما
    • قوانین و مقررات
    • پرونده های جنجالی

    گروه وکلای راهیان عدالت آماده ارایه انواع خدمات مشاوره و قبول وکالت در تمامی حوزه ها می باشد. 

    ما با سابقه درخشان در این حوزه فعالیت میکنیم و معتقدیم حق گرفتنیست!

    مشاوره سریع حقوقی و وام